Hamilelikte aşılar: Tetanoz, grip ve boğmaca

"Hamileyken aşı olunur mu?" sorusu, anne adaylarının en sık sorduğu sorulardan biri. Yanıt kısa ve net: Evet, bazı aşılar gebelikte özellikle önerilir, çünkü hem seni hem de doğduktan sonraki ilk aylarında bebeğini korur. Bu yazıda Sağlık Bakanlığı'nın gebe aşı şemasını, dünya kuruluşlarının önerilerini ve gebelikte yapılmayan aşıları sade bir dille anlatıyoruz.

Gebelikte aşı neden önemli?

Anne gebelikte aşılandığında vücudunda oluşan koruyucu antikorlar plasenta yoluyla bebeğe geçer. Böylece bebek, kendi aşılarına başlayamadığı ilk haftalarda annesinin bağışıklığıyla korunur. Tetanoz ve boğmaca aşılarının gebelikte önerilmesinin temel nedeni budur. Grip aşısı ise öncelikle seni korur: Gebelikte bağışıklık sistemi ve solunum sistemi değiştiği için grip daha ağır seyredebilir ve hastaneye yatış ihtimali artar.

Gebelikte önerilen aşıların tümü canlı olmayan (inaktif ya da toksoid) aşılardır. Yani içlerinde çoğalabilen bir mikrop yoktur ve gebelikte uzun yıllardır güvenle kullanılmaktadır.

Tetanoz-difteri (Td) aşısı: Sağlık Bakanlığı şeması

Tetanoz aşısı, Türkiye'de gebe izleminin yerleşik bir parçasıdır ve aile sağlığı merkezlerinde ücretsiz yapılır. Sağlık Bakanlığı Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi'ne göre tetanoz bağışıklaması 12. haftadan itibaren yapılabilir; ilk izlemde aşı geçmişin sorgulanır ve eksik dozlar tamamlanır.

Rehberin "Doğurganlık Çağı (15-49 Yaş) / Gebe Kadınlardaki Tetanoz Aşı Takvimi" tablosu beş dozluk bir şema verir:

Rehber ayrıca şunu vurgular: Hiç aşılanmamış gebelerin en az iki doz Td alması sağlanmalı, ikinci doz doğumdan en az iki hafta önce tamamlanmalıdır. Daha önce dozlarını tamamlamış bir kadının yeniden baştan başlamasına gerek yoktur; nereden devam edeceğine aşı kartına bakarak hekimin ya da ebenin karar verir.

Boğmaca aşısı (Tdab): Türkiye'de yeni uygulama

Boğmaca, yenidoğanlar için özellikle tehlikeli bir enfeksiyondur ve bebek ilk aşısını ancak 2. ayında olabilir. Bu boşluğu kapatmak için WHO, ACOG ve NHS gibi kuruluşlar gebelikte boğmaca içeren aşıyı (Tdap/Tdab) uzun süredir öneriyor. ACOG, Tdap'ın her gebelikte, tercihen 27-36. haftalar arasında yapılmasını önerir. NHS ise 16. haftadan itibaren, genellikle 20. hafta civarında uygulanmasını ve 32. haftadan önce tamamlanmasının ideal olduğunu söyler.

Türkiye'de de Sağlık Bakanlığı Aşı Portalı'na göre gebelere Tdab aşısı 2 Nisan 2025'ten itibaren uygulanmaya başlandı. Bakanlığın şeması şöyle:

• Tdab, her gebelikte 18-24. haftalar arasında bir doz olarak yapılır.

• Bu doz, yukarıdaki Td şemasındaki dozlardan birinin yerine geçer; Tdab ile Td arasında en az 4 hafta bulunmalıdır.

• Hiç aşılanmamış gebelere, en az biri Tdab olmak üzere 4 hafta arayla iki doz uygulanır ve şema doğumdan en az bir ay önce tamamlanır.

Hangi haftada hangi dozu olacağın, önceki aşı kayıtlarına göre değişir. Bu yüzden aşı kartını ilk izlemine mutlaka götür.

Grip aşısı: Her gebelikte, her dönemde

Sağlık Bakanlığı rehberi, gebelere grip sezonunda (Eylül-Nisan) grip aşısı yaptırmasını önerir; Aşı Portalı'na göre aşı gebeliğin her döneminde yapılabilir, tek dozdur ve her gebelikte tekrarlanır. Reçete edildiğinde ücretsiz karşılanır. ACOG da inaktif grip aşısının herhangi bir trimesterde güvenle uygulanabileceğini belirtir; ideal olan grip sezonu başlamadan aşılanmaktır ama sezon içinde de geç değildir.

Gebelikte yalnızca inaktif (iğne) grip aşısı kullanılır; burundan uygulanan canlı grip aşısı gebelere yapılmaz.

Gebelikte yapılmayan aşılar

Canlı zayıflatılmış mikrop içeren aşılar, bebeğe olası risk nedeniyle gebelikte kural olarak yapılmaz ve doğum sonrasına ertelenir. NHS'in listesine göre bunlar başlıca kızamık-kızamıkçık-kabakulak (KKK/MMR), BCG, oral tifo ve sarı humma aşılarıdır. Gebe kalmadan önce bu aşılardan birini olduysan paniğe gerek yok; durumu hekiminle paylaşman yeterli. Seyahat gibi özel bir nedenle canlı aşı gündeme gelirse, risk ve yarar dengesini yalnızca hekimin değerlendirebilir.

Karar her zaman hekiminle

Burada anlattığımız şemalar, sağlıklı bir gebelik için genel çerçevedir. Daha önce bir aşıya ciddi alerjik tepki vermiş olman, bağışıklık sistemini etkileyen bir hastalığın ya da ilaç kullanımın olması gibi durumlar planı değiştirebilir. Hangi aşıyı hangi haftada olacağına aile hekimin, ebenin veya kadın doğum hekiminle birlikte karar ver. Aşı sonrası kolda hafif ağrı ve kızarıklık sık görülür ve genellikle birkaç günde geçer; beklenmedik bir şikayetin olursa sağlık kuruluşuna haber ver.

Kısa özet

1. Gebelikte önerilen tetanoz, boğmaca ve grip aşıları canlı olmayan aşılardır.

2. Tetanoz (Td) şeması Sağlık Bakanlığı rehberinde beş dozdur; hiç aşılanmamışsan en az iki doz, ikincisi doğumdan en az iki hafta önce.

3. Boğmaca içeren Tdab aşısı Türkiye'de 2025'ten beri her gebelikte 18-24. haftalarda uygulanıyor.

4. Grip aşısı her gebelikte, gebeliğin her döneminde tek doz yapılabilir.

5. KKK, BCG, oral tifo ve sarı humma gibi canlı aşılar gebelikte yapılmaz.

6. Aşı kartını ilk izlemine götür; şemayı hekiminle birlikte planla.

Kaynaklar

• T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi (Ek: Doğurganlık Çağı (15-49 Yaş) / Gebe Kadınlardaki Tetanoz Aşı Takvimi, s. 39). Sağlık Bakanlığı Yayın No: 925, Ankara, 2018. https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/Kadin_ve_Ureme_Sagligi_Db/dokumanlar/rehbler/dogum_oncesi_bakim_08-01-2019_1.pdf

• T.C. Sağlık Bakanlığı Aşı Portalı. Erişkin Aşılama (Gebelerde Td/Tdab ve grip aşısı bölümü). Erişim: 25 Ekim 2026. https://asi.saglik.gov.tr/kimlere-asi-yapilir/eriskin-asilama.html

• T.C. Sağlık Bakanlığı Adana İl Sağlık Müdürlüğü. Gebelikte Tetanoz Difteri Boğmaca Aşısı (2 Nisan 2025 itibarıyla uygulama duyurusu). https://adanaism.saglik.gov.tr/TR-345597/gebelikte-tetanoz-difteri-bogmaca-asisi.html

• American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). The Tdap Vaccine and Pregnancy (FAQ) ve Maternal Immunization Schedule 2026. https://www.acog.org/womens-health/faqs/the-tdap-vaccine-and-pregnancy

• NHS (National Health Service, İngiltere). Vaccinations in pregnancy. Son gözden geçirme: 18 Ocak 2023. https://www.nhs.uk/pregnancy/keeping-well/vaccinations/

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye yerine geçmez. Gebelik takibi için hekimine ve ebene danış.