Mahremiyet ve doktor muayenesi: Zaruret ve kolaylık ilkesi

Hamilelikte ilk muayeneye giderken pek çok anne adayının içinden aynı soru geçer: "Mahremiyetimi nasıl koruyacağım?" Bu soru değerli; çünkü hayâ, Resûlullah'ın "imandandır" dediği bir güzellik. Ama aynı soru bazen kontrolleri ertelemeye, ultrasonu atlamaya, şikâyeti söylememeye dönüşüyor. Bu yazı, hayâ ile sağlığın birbirine rakip olmadığını anlatmak için.

Tedavi olmak dinin tavsiyesidir

Resûlullah şöyle buyurmuştur (meâlen): "Ey Allah'ın kulları, tedavi olun! Çünkü Allah, yarattığı her hastalığın şifasını da yaratmıştır; yalnız ihtiyarlık bunun dışındadır." (Ebû Dâvûd, Tıb 1; Tirmizî, Tıb 2) Başka bir rivayette şöyle buyurur (meâlen): "Allah, şifasını da yaratmadığı hiçbir hastalık vermemiştir." (Buhârî, Tıb)

Bu hadislerden çıkan ilke açık: Hekime gitmek tevekküle aykırı değil, tevekkülün bir parçasıdır. Hamilelik bir hastalık değil; ama takip gerektiren, bazen müdahale gerektiren bir süreç. Düzenli kontrol, hem senin hem bebeğin sağlığını koruyan bir "sebebe sarılma"dır. Kur'an'ın ifadesiyle (meâlen): "... Allah sizin için kolaylık ister, zorluk istemez ..." (Bakara Suresi, 185. ayet)

Mahremiyet neden önemli?

İslam'da bedenin örtülmesi gereken bölgeleri (avret) vardır ve bunları başkasına göstermemek esastır. Bu kural, kadının bedenini bir değer olarak gören, onu bakışlardan koruyan bir anlayıştan gelir. Dolayısıyla "muayenede utanıyorum" demen, dinini ciddiye aldığın anlamına gelir; bu güzel bir şey.

Ancak aynı din, bu kuralın istisnasını da kendisi koymuştur. Fıkıhta temel bir kural vardır: "Zaruretler, haram olan şeyleri mübah kılar." Tedavi ve muayene, âlimlerin bu kapsama aldığı en eski örneklerden biridir. Yani hekimin tanı ve tedavi için gereken bölgeye bakması, dinen sakıncalı bir "açılma" değil, meşru bir zarurettir.

Diyanet'in görüşü: Esas hemcins hekim, zaruretle istisna

Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu'nun bu konudaki görüşü özetle şöyle:

• Esas olan, kadın hastanın kadın hekime, erkek hastanın erkek hekime muayene olmasıdır. Mümkünse hemcins hekim tercih edilmelidir.

• Hemcins hekim bulunamıyorsa ya da o alanda uzman yoksa, karşı cinsten hekime muayene olmakta dinen sakınca yoktur.

• Hekimin bakması, tanı ve tedavinin gerektirdiği ölçüyle sınırlıdır; gereksiz yere avret açılmaz. (Din İşleri Yüksek Kurulu, "Erkek doktora jinekolojik muayene olmak caiz midir?" ve "Tedavi olan bir hastanın avret mahallini açmasında bir sakınca var mıdır?")

Bunun pratik anlamı şu: Kadın hekim tercih etmek güzel ve meşru bir tercih; ama kadın hekim yoksa, randevu çok geçse ya da acil bir durum varsa erkek hekime gitmek caizdir. Kadın hekim bulunur diye kontrolü haftalarca ertelemek, dinin istemediği bir şeydir. Görüşler mezheplere göre ayrıntıda farklılık gösterebilir; tereddütün olursa güvendiğin bir hocaya ya da Diyanet'in Alo 190 hattına sorabilirsin.

Ayrıca Diyanet'e göre jinekolojik muayene ve ultrason gusül gerektirmez; muayene sonrası abdest alarak namazına devam edebilirsin. (Din İşleri Yüksek Kurulu, "Bir kadının jinekolojik muayene olması ya da rahim ultrasonu çektirmesi guslü gerektirir mi?")

Hayâ, bilgi edinmeye engel değil

Hz. Âişe, Medineli kadın sahabileri şöyle över (meâlen): "Ensar kadınları ne güzel kadınlardır! Hayâ, onları dinlerini öğrenmekten alıkoymadı." (Müslim, Hayz 61) O kadınlar, hayız ve gusül gibi en mahrem konuları bile Resûlullah'a sormaktan çekinmediler; çünkü doğru bilgi, utanmaktan daha değerliydi.

Aynı dönemde kadın sahabiler savaşta yaralıları tedavi ediyor, su taşıyor, hastalara bakıyordu. (Buhârî, Cihâd 67) Yani tedavi ortamında kadın ve erkeğin bir arada bulunması, ilk nesilden beri hayatın bir parçasıydı. Mahremiyet gözetildi, ama tedavi ihmal edilmedi.

Şunu da hatırla: Bedenin senin üzerinde hakkı var. Resûlullah bunu açıkça söylemiştir (meâlen): "Bedeninin senin üzerinde hakkı vardır." (Buhârî, Savm) Hamilelikte bu hak ikiye katlanır; çünkü artık bir emanet de taşıyorsun.

Muayenede mahremiyetini korumanın yolları

Zaruret ilkesi "her şey serbest" demek değildir; ölçüyü korumak senin elinde. Birkaç pratik öneri:

• Kadın hekim tercihini randevu alırken söyleyebilirsin; çoğu hastanede bu mümkün. Mümkün değilse endişelenme, caiz.

• Eşinle ya da bir kadın yakınınla muayeneye girmeyi isteyebilirsin. Bu senin hakkın.

• Muayene sırasında yalnızca gereken bölgenin açılmasını istemek normaldir; hekimler buna zaten dikkat eder.

• Rahat çıkarılıp giyilebilen kıyafet seç; hem tesettürünü hem konforunu korur.

• Şikâyetini açıkça söyle. Utanıp "önemli değil" demek, hekimin seni doğru değerlendirmesini engeller.

• Ultrason, kan tahlili, tansiyon ölçümü gibi kontrolleri atlama; bunlar bebeğinin takibinin temel parçaları.

Niyetini tazele

Muayeneye giderken şu niyeti kalbinden geçirebilirsin: "Rabbim, bedenime ve emanetine iyi bakmak için gidiyorum." O zaman o kapıdan utançla değil, bir sorumluluğu yerine getirmenin huzuruyla girersin. Dua olarak da şunu söyleyebilirsin: "Rabbim! Doktorlarımın, ebelerimin eline ve aklına isabet ver. Hakkımızda hayırlı olanı onların eliyle bize ulaştır."

Kısa özet

• Tedavi olmak Resûlullah'ın açık tavsiyesidir; hamilelik takibi de bunun içindedir.

• Mahremiyet önemlidir; ama tedavi, "zaruret" ilkesiyle bu kuralın meşru istisnasıdır.

• Diyanet'e göre esas hemcins hekimdir; bulunamazsa karşı cinsten hekime muayene caizdir.

• Hayâ, soru sormana ve şikâyetini anlatmana engel olmamalı.

• Kontrolleri aksatmak dinin istediği bir şey değildir; bedeninin ve bebeğinin senin üzerinde hakkı var.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; dinî konularda güvendiğin bir hocaya, sağlık konularında hekimine danış.

Kaynaklar

• Kur'ân-ı Kerîm: Bakara Suresi 185. ayet (Diyanet İşleri Başkanlığı meâli)

• Ebû Dâvûd, Tıb 1; Tirmizî, Tıb 2 ("Tedavi olun" hadisi)

• Buhârî, Tıb (her hastalığın şifası)

• Müslim, Hayz 61 (Hz. Âişe'nin Ensar kadınları hakkındaki sözü)

• Buhârî, Cihâd 67 (kadın sahabilerin yaralıları tedavi etmesi)

• Buhârî, Savm (bedenin hakkı)

• Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu, "Erkek doktora jinekolojik muayene olmak caiz midir?" (kurul.diyanet.gov.tr/Cevap-Ara/1151)

• Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu, "Tedavi olan bir hastanın avret mahallini açmasında bir sakınca var mıdır?" (kurul.diyanet.gov.tr/Cevap-Ara/1004)

• Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu, "Bir kadının jinekolojik muayene olması ya da rahim ultrasonu çektirmesi guslü gerektirir mi?" (kurul.diyanet.gov.tr/Cevap-Ara/1060)

• TDV İslâm Ansiklopedisi, "Tedavi" ve "Tıp" maddeleri (islamansiklopedisi.org.tr)

• Canım Bebeğim manevi içerik arşivi, "Anne duası" (hekim ve ebe için dua)