Bulantı, reflü, kabızlık: Hamileliğin sık şikayetleri

Bulantı, mide yanması ve kabızlık; hamileliğin en sık ve en çok konuşulan üç şikayetidir. Çoğu zaman zararsızdır ve bebeğe zarar vermez, ama günlük hayatını epey zorlayabilir. Bu yazıda NHS ve ACOG'un önerdiği basit, ilaçsız yaklaşımları ve "artık hekime gitmeliyim" dedirten işaretleri bir arada bulacaksın. İlaç adı ya da doz göremeyeceksin; o kısım hekiminin işi.

Bulantı ve kusma: "sabah bulantısı" ama her saatte

NHS'e göre bulantı genellikle gebeliğin 4-7. haftaları arasında başlar ve çoğu kadında 12-14. haftaya kadar hafifler; bazılarında biraz daha uzun sürebilir. Adı "sabah bulantısı" olsa da günün her saatinde gelebilir. Gebelik hormonlarındaki değişimin başlıca neden olduğu düşünülür.

NHS ve ACOG'un önerdiği günlük yaklaşımlar:

• Dinlen. Yorgunluk bulantıyı artırır; fırsat buldukça dinlen.

• Küçük ve sık öğünler. Mideyi tamamen boş bırakma; az ama sık ye. Karbonhidrat ağırlıklı, yağı az, sade yiyecekler (ekmek, pirinç, kraker, makarna) genellikle daha iyi tolere edilir.

• Sabah yataktan kalkmadan önce kuru bir kraker ya da kızarmış ekmek dilimi dene.

• Kokulardan uzak dur. Sıcak yemek kokusu rahatsız ediyorsa soğuk yiyecekleri tercih et; mutfağı havalandır.

• Sıvıyı yudum yudum al. Bir dikişte çok su içmek kusmayı tetikleyebilir; gün boyu küçük yudumlar daha iyi.

• Tetikleyicilerini tanı. Hangi yiyecek, koku ya da durum bulantını artırıyorsa ondan uzaklaş.

• Bilek bandı / akupresür: NHS, bazı kadınların bilekteki belirli bir noktaya baskı uygulamayı yararlı bulduğunu belirtir; zararsız bir deneme olarak düşünebilirsin.

Zencefil: Zencefil içeren yiyecek ve içeceklerin bulantıyı hafifletebileceğine dair bir miktar kanıt olduğunu NHS belirtir. Ancak zencefil takviyesi, kapsülü ya da yoğun bitkisel karışımlar aynı şey değildir; bunları kullanmadan önce hekimine ya da eczacına sor.

Folik asit ya da demir hapı bulantını artırıyorsa kendi kendine bırakma; hekimine söyle, alma saatini ya da biçimini birlikte ayarlayabilirsiniz.

Ne zaman hekime başvurmalı? Hiperemezis işaretleri

Küçük bir grup gebede bulantı ve kusma çok şiddetli olur; buna hiperemezis gravidarum denir. ACOG bunun gebeliklerin yaklaşık yüzde 3'üne kadarını etkileyebileceğini belirtir. Sıvı kaybı ve beslenme bozukluğuna yol açabilir ve tedavi gerektirir. NHS'in listesine göre kusuyorsan ve aşağıdakilerden biri varsa bekleme, hekimine ya da ebene başvur:

• İdrarın çok koyu renkte ya da 8 saatten uzun süredir idrara çıkamıyorsun,

• 24 saattir hiçbir yiyecek ya da sıvıyı tutamıyorsun,

• Ayağa kalkınca çok halsiz, baş dönmesi ya da bayılacak gibi hissediyorsun,

• Karın ağrısı,

• Ateş,

• Kusmukta kan,

• Kilo kaybı.

Şiddetli bulantıda hekimin gebelikte güvenli kabul edilen tedavileri değerlendirebilir. Bu, hem senin hem bebeğin için doğru olan yoldur; "katlanmak zorundayım" diye düşünme.

Reflü ve mide yanması

Gebelikte hormonlar mide girişindeki kapağı gevşetir, ilerleyen aylarda büyüyen rahim de mideye baskı yapar. Sonuç: göğüs kemiğinin arkasında yanma, ekşime, geğirme. Rahatsız edici olsa da çoğu zaman zararsızdır.

NHS'in önerdiği yaşam tarzı düzenlemeleri:

• Üç büyük öğün yerine küçük ve sık öğünler.

• Yatmadan önceki 3 saat içinde yemek yeme.

• Yemekten sonra dik otur; hemen uzanma.

• Kafeini, baharatlı, yağlı ve çok zengin yiyecekleri azalt. Hangi yiyeceğin tetiklediğini kendin fark edersin.

• Yatarken baş ve omuzlarını yükselt; sol yanına yatmak da yardımcı olabilir.

• Sigara içme. Hem reflüyü artırır hem bebeğe zarar verir.

Bunlar yetmiyorsa hekimin ya da eczacın gebelikte uygun olan mide ilaçlarını söyleyebilir; kendi başına rafta gördüğün bir ürünü alma, çünkü bazıları gebelikte uygun değildir. Ayrıca bazı mide ilaçları demir ve folik asit gibi takviyelerle aynı saatte alınmamalıdır; hekimine bunu da sor.

Yutma güçlüğü, geçmeyen öksürük, ses kısıklığı, açıklanamayan kilo kaybı ya da şiddetli karın ağrısı varsa bunlar sıradan reflü değildir; hekimine başvur.

Kabızlık

Gebelikte hormonlar bağırsak hareketlerini yavaşlatır; büyüyen rahim de bağırsaklara baskı yapar. Demir takviyesi kullanıyorsan kabızlık daha da belirginleşebilir. NHS'in önerileri:

• Lifi artır: sebze, meyve, tam tahıllar, kuru baklagiller. Lifi aniden değil, kademeli artır.

• Bol sıvı: Lif ancak yeterli suyla işe yarar.

• Hareket: Günlük yürüyüş bağırsakları çalıştırır.

• Tuvaleti erteleme: Sıkışma hissi geldiğinde bekletme.

• Demir hapın kabızlık yapıyorsa kendi kendine kesme; hekimine söyle, farklı bir seçenek değerlendirebilir.

• Müshil ve bağırsak çayları: "Bitkisel" olanlar dahil hiçbir ürünü hekimine sormadan kullanma.

Kabızlıkla birlikte sık görülen bir başka şikayet de hemoroiddir. Lif, sıvı ve ıkınmadan kaçınmak bunu da hafifletir. Dışkıda kan, şiddetli karın ağrısı ya da günlerce hiç dışkılayamama varsa hekimine başvur.

Kısa özet

• Bulantı çoğunlukla 4-7. haftada başlar, 12-14. haftaya doğru hafifler; küçük sık öğün, dinlenme ve yudum yudum sıvı temel yaklaşımdır.

• Koyu idrar, 24 saat hiçbir şeyi tutamama, baş dönmesi, ateş, kilo kaybı varsa hemen başvur; bu hiperemezis olabilir.

• Reflüde küçük öğünler, yatmadan 3 saat önce yemeyi bırakmak ve başı yükselterek yatmak işe yarar.

• Kabızlıkta lif + su + hareket üçlüsü; demir hapını kesme, hekimine söyle.

• Zencefil dahil her takviye ve bitkisel ürün için önce hekimine ya da eczacına sor.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye yerine geçmez. Gebelik takibi için hekimine ve ebene danış.

Kaynaklar

• NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi): "Vomiting and morning sickness". https://www.nhs.uk/pregnancy/related-conditions/common-symptoms/vomiting-and-morning-sickness/

• NHS: "Indigestion and heartburn in pregnancy". https://www.nhs.uk/pregnancy/related-conditions/common-symptoms/indigestion-and-heartburn/

• NHS, Best Start in Life: "16 weeks pregnant guide" (kabızlık bölümü). https://www.nhs.uk/best-start-in-life/pregnancy/week-by-week-guide-to-pregnancy/2nd-trimester/week-16/

• American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG), Patient FAQ: "Morning Sickness: Nausea and Vomiting of Pregnancy". https://www.acog.org/womens-health/faqs/morning-sickness-nausea-and-vomiting-of-pregnancy

• T.C. Sağlık Bakanlığı, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu: "Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi" (2014). https://sbu.saglik.gov.tr/Ekutuphane/Yayin/466